Анотація
Сучасна журналістська освіта зазнає трансформації під впливом цифрових медіаекосистем, платформної комунікації, дата-орієнтованого виробництва новин і штучного інтелекту, однак інтеграція цифрових умінь, етичного мислення, професійних цінностей і компетентностей стійкості в освітніх програмах залишається недостатньо систематизованою. Мета дослідження полягала в аналізі педагогічних і технологічних вимірів трансформації журналістської освіти в епоху цифрових медіа та обґрунтуванні інтегрованої компетентнісно орієнтованої рамки професійної підготовки. У дослідженні використано історико-педагогічний аналіз, порівняльний аналіз і системний підхід. Емпіричну основу становили сучасні рецензовані наукові публікації та окремі матеріали освітніх програм, що репрезентують різні регіональні контексти. Визначено три етапи розвитку журналістської освіти: індустріальну ньюзрум-орієнтовану освіту, мультимедійну журналістську освіту та цифрову журналістську освіту, сформовану під впливом штучного інтелекту, аналітики даних і алгоритмічної комунікації. Результати засвідчили, що сучасні освітні програми з журналістики дедалі частіше поєднують класичні професійні цінності з цифровим сторітелінгом, журналістикою даних, аналітикою аудиторії, грамотністю у сфері штучного інтелекту, культурою верифікації та етичним ухваленням рішень. Порівняльний аналіз показав, що європейські моделі переважно акцентують відповідальні інновації та міждисциплінарне навчання, турецькі програми відображають політично зумовлену технологічну модернізацію, тоді як українська журналістська освіта поєднує цифрові компетентності з підготовкою до стійкості в умовах інформаційної війни та кризової комунікації в умовах повномасштабного вторгнення та війни росії проти України. Практична цінність дослідження полягала в уточненні компетентнісних блоків і педагогічних пріоритетів, які можуть бути використані для оновлення освітніх програм, проєктування навчальних курсів і розвитку подальших емпіричних досліджень інтеграції штучного інтелекту в журналістську освіту
Ключові слова
модернізація освітніх програм; цифрова педагогіка; грамотність у сфері штучного інтелекту; вища освіта; професійні компетентності; кризова комунікація
Використані джерела
- Babacan, H., Arık, E., Bilişli, Y., Akgün, H., & Özkara, Y. (2025). Artificial intelligence and journalism education in higher education: Digital transformation in undergraduate and graduate curricula in Türkiye. Journalism and Media, 6(2), article number 52. doi: 10.3390/journalmedia6020052.
- Bounegru, L., & Gray, J. (Eds.). (2021). The data journalism handbook: Towards a critical data practice (2nd ed.). Amsterdam: Amsterdam University Press. doi: 10.5117/9789462989511.
- Chen, L., & Chen, M. (2026). Technological integration and professional competency development: A structural equation analysis of generative AI, learning engagement, and media literacy in journalism education. Frontiers in Education, 11, article number 1812350. doi: 10.3389/feduc.2026.1812350.
- Cools, H., & Diakopoulos, N. (2024). Uses of generative AI in the newsroom: Mapping journalists’ perceptions of perils and possibilities. Journalism Practice, 20(3), 878-896. doi: 10.1080/17512786.2024.2394558.
- Çukurova University. (2025). Journalism programme course plan, 2025-2026 academic year. Retrieved from https://iletisim.cu.edu.tr/gazetecilik/egitim/ders-plani/.
- Deuze, M., & Witschge, T. (2018). Beyond journalism: Theorizing the transformation of journalism. Journalism, 19(2), 165-181. doi: 10.1177/1464884916688550.
- Diakopoulos, N. (2020). Computational news discovery: Towards design considerations for editorial orientation algorithms in journalism. Digital Journalism, 8(7), 945-967. doi: 10.1080/21670811.2020.1736946.
- Fiialka, S., & Kornieva, Z. (2024). Journalism education in times of War: New challenges and adaptation strategies. Advanced Education, 12(25), 25-43. doi: 10.20535/2410-8286.316512.
- Hollanek, T., Peters, D., Drage, E., & Hernandes, R. (2025). AI, journalism, and critical AI literacy: Exploring journalists’ perspectives on AI and responsible reporting. AI & Society, 40, 6393-6405. doi: 10.1007/s00146-025-02407-6.
- Holmes, W., Bialik, M., & Fadel, C. (2019). Artificial intelligence in education: Promises and implications for teaching and learning. Boston: Center for Curriculum Redesign.
- Hossain, M.S., & Wenger, D. (2024). Has journalism education kept up with digital transformation? Journalism & Mass Communication Educator, 79(2), 129-146. doi: 10.1177/10776958231224038.
- Istanbul University. (2025). Journalism undergraduate programme curriculum. Retrieved from https://ebs.istanbul.edu.tr/home/dersprogram/?id=1114&yil=2025.
- Jaakkola, M., & Wiik, J. (2025). No-panic pragmatism: Nordic journalism educators’ preparedness to teach artificial intelligence (AI) in 2024. Journalistica, 19(1), 198-224. doi: 10.7146/journalistica.v19i1.151947.
- Katzenberger, V. (2024). Mind the gap: Re-thinking digital skills in journalism education in Germany. Media Practice and Education. doi: 10.1080/25741136.2024.2435805.
- Long, D., & Magerko, B. (2020). What is AI literacy? Competencies and design considerations. In Proceedings of the 2020 CHI conference on human factors in computing systems (pp. 1-16). New York: Association for Computing Machinery. doi: 10.1145/3313831.3376727.
- Miao, F., & Holmes, W. (2023). Guidance for generative AI in education and research. Paris: UNESCO. doi: 10.54675/EWZM9535.
- Mykolaichuk, A. (2025). Integration of artificial intelligence tools into English language instruction for journalism students. Scientific Papers of Berdiansk State Pedagogical University. Series Pedagogical Sciences, 2, 188-198. doi: 10.32782/2412-9208-2025-2-188-198.
- Ng, D.T.K., Leung, J.K.L., Chu, S.K.W., & Qiao, M.S. (2021). Conceptualizing AI literacy: An exploratory review. Computers and Education: Artificial Intelligence, 2, article number 100041. doi: 10.1016/j.caeai.2021.100041.
- Pavlik, J.V. (2023). Collaborating with ChatGPT: Considering the implications of generative artificial intelligence for journalism and media education. Journalism & Mass Communication Educator, 78(1), 84-93. doi: 10.1177/10776958221149577.
- Porlezza, C., & Schapals, A.K. (2024). AI ethics in journalism (studies): An evolving field between research and practice. Emerging Media, 2(3), 356-370. doi: 10.1177/27523543241288818.
- Sánchez-García, P., Diez-Gracia, A., Mayorga, I.R., & Jerónimo, P. (2025). Media self-regulation in the use of AI: limitation of multimodal generative content and ethical commitments to transparency and verification. Journalism and Media, 6(1), article number 29. doi: 10.3390/journalmedia6010029.
- Selçuk University. (2025). Journalism undergraduate programme curriculum. Retrieved from https://bologna.selcuk.edu.tr/tr/dersler/iletisim-gazetecilik-gazetecilik-lisans.
- Şen, A.F. (2025). Journalism education in the age of AI: Curriculum analysis from Turkey. Advances in Applied Sociology, 15(04), 311-330. doi: 10.4236/aasoci.2025.154017.
- Severijnen, M., & de Haan, Y. (2024). Educating for a changing media landscape: Four scenarios for journalism education in 2030. Journalism Studies, 25(16), 1931-1948. doi: 10.1080/1461670X.2024.2406814.
- Solkin, L. (2020). Journalism education in the 21st century: A thematic analysis of the research literature. Journalism, 23(2), 444-460. doi: 10.1177/1464884920977299.
- Taras Shevchenko National University of Kyiv. (2024). Educational and Scientific Institute of Journalism: Specialities and educational programmes. Retrieved from https://knu.ua/en/departments/journalism/.
- University of Amsterdam. (2024). Journalism, media and globalisation (Erasmus Mundus master’s). Retrieved from https://www.uva.nl/shared-content/programmas/en/joint-programme/journalism-media-and-globalisation/journalism-media-and-globalisation.html.
- University of Hamburg. (2024). Master of arts communication and journalism research for a sustainable society (ComSustain). Retrieved from https://www.wiso.uni-hamburg.de/studienbuero-sozialwissenschaften/studiengaenge/ma-comsustain.html.
- Vladymyrov, V. (2025). Innovations in media teaching with artificial intelligence. Scientific Notes of the Institute of Journalism, 86, 115-124. doi: 10.17721/2522-1272.2025.86.10.
- Wenger, D., Hossain, M.S., & Senseman, J.R. (2025). AI and the impact on journalism education. Journalism & Mass Communication Educator, 80(1), 97-114. doi: 10.1177/10776958241296497.
- Westlund, O., Boyles, J.L., Guo, L., Saldaña, M., Salaverría, R., Thomson, T.J., & Wu, S. (2025). Digital journalism (studies): An agenda for the future. Digital Journalism, 13(2), 179-194. doi: 10.1080/21670811.2025.2474530.
- Zawacki-Richter, O., Marín, V.I., Bond, M., & Gouverneur, F. (2019). Systematic review of research on artificial intelligence applications in higher education: Where are the educators? International Journal of Educational Technology in Higher Education, 16, article number 39. doi: 10.1186/s41239-019-0171-0.