Анотація
Цифрове навчальне середовище в медичній освіті дедалі більше впливає не лише на організацію навчального процесу, а й на професійне та ціннісне становлення майбутнього лікаря. Метою статті було теоретично обґрунтувати потенціал освітніх технологій цифрового навчального середовища у формуванні етичної рефлексії майбутніх лікарів, а також визначити педагогічні механізми й умови ефективного використання цих технологій у професійній підготовці. Методологія дослідження ґрунтувалася на поєднанні компетентнісного, аксіологічного, особистісно орієнтованого, рефлексивного та середовищного підходів. Використано теоретичний і порівняльний аналіз, систематизацію, узагальнення, інтерпретацію та теоретичне осмислення наукових положень. Встановлено, що цифрове навчальне середовище доцільно розглядати не лише як технічну інфраструктуру навчання, а як педагогічно організований простір професійного й ціннісного становлення майбутнього лікаря. З’ясовано, що етична рефлексія є інтегративним результатом професійної підготовки, який виявляється у здатності осмислювати моральний зміст професійних рішень, аналізувати ціннісні суперечності клінічних ситуацій, співвідносити професійну доцільність із гуманістичними орієнтирами лікарської діяльності та коригувати власну професійну позицію відповідно до етичних вимог професії. Визначено, що найбільший потенціал для її формування мають аналіз клінічних випадків, проблемно-орієнтоване навчання, симуляційне навчання, технологія віртуального пацієнта, рефлексивне письмо, електронне портфоліо, модерована онлайн-дискусія та педагогічно організовані технології зворотного зв’язку. Теоретично обґрунтовано педагогічні механізми впливу цих технологій, зокрема проблематизацію морального вибору, контекстуалізацію професійної ситуації, діалогічне осмислення, рефлексивне дистанціювання, зіставлення альтернатив, інтеграцію професійного знання і ціннісного судження, персоналізацію професійного досвіду та перехід до внутрішньої етичної саморегуляції. Визначено педагогічні умови ефективного використання цих технологій у цифровому навчальному середовищі. Практичне значення полягає в можливості використання результатів дослідження для проєктування цифрових курсів, клінічних кейсів, симуляційних сценаріїв, рефлексивних завдань і моделей педагогічного супроводу в системі професійної підготовки майбутніх лікарів
Ключові слова
моральне судження; професійна саморегуляція; клінічне рішення; ціннісно орієнтоване навчання; медична освіта; професійна підготовка; педагогічні умови
Використані джерела
- Al-Bedaery, R., Baig, S., Khare, Y., & Sullivan-McHale, J. (2024). Humanising case-based learning. Medical Teacher, 46(10), 1348-1355. doi: 10.1080/0142159X.2024.2308066.
- Bashkirova, L.M., Hryshchuk, M.I., & Novitska, I.V. (2025). Innovative approaches to teaching medical ethics and emotional intelligence through interactive technologies. Pedagogical Academy: Scientific Notes, 17. doi: 10.5281/zenodo.15236088.
- Çetinkaya, L., Keser, İ., Yildirim, S., & Keser, H. (2024). The effect of case-based mobile virtual patient application on students’ academic achievement in clinical reasoning skills. Medical Education Online, 29(1), article number 2322223. doi: 10.1080/10872981.2024.2322223.
- Dos Santos, L.R.A., de Oliveira, A.M., Costa Dos Santos, L.M.A., Aguilar, G.J., Lemos Costa, W.D., de Castro Barros Donato, D., & Bollela, V.R. (2024). Collaborative development of an electronic portfolio to support undergraduate medical education: Design and development study. JMIR Medical Education, 10, article number e56568. doi: 10.2196/56568.
- Gupta, D.K., & Chaudhuri, A. (2025). Strengthening ethics and professionalism in medical education: A systematic review with thematic analysis of educational approaches. Archives of Medicine and Health Sciences, 13(3), 459-469. doi: 10.4103/amhs.amhs_131_25.
- Guraya, S.S., Rashid-Doubell, F., Harkin, D.W., & Guraya, S.Y. (2024). Mission-driven e-professionalism in the medical field: Shaping digital identity and virtual engagement. Frontiers in Medicine, 11, article number 1276839. doi: 10.3389/fmed.2024.1276839.
- Gyamo, P.D., & Kesari, S. (2024). The role of simulation in medical education: A review article. Indian Journal of Health Sciences and Care, 11(3), 103-107. doi: 10.4103/IJHSC.IJHSC_17_25.
- Hamilton, A. (2024). Artificial intelligence and healthcare simulation: The shifting landscape of medical education. Cureus, 16(5), article number e59747. doi: 10.7759/cureus.59747.
- Heydari, S., & Beigzadeh, A. (2024). Medical students’ perspectives of reflection for their professional development. BMC Medical Education, 24, article number 1399. doi: 10.1186/s12909-024-06401-2.
- Kalbus, O.I., Shastun, N.P., & Makarov, S.O. (2024). Digital tools in modern higher medical education: Prospects and challenges in the XXI century. Perspectives and Innovations of Science, 5(39), 1221-1232. doi: 10.52058/2786-4952-2024-5(39)-1221-1232.
- Leung, K.C.Y., & Peisah, C. (2023). A mixed-methods systematic review of group reflective practice in medical students. Healthcare, 11(12), article number 1798. doi: 10.3390/healthcare11121798.
- Leyland, R., Heath, M., Collett, T., Drake, E., & Neve, H. (2024). “How far I’ve come”: The value of reviewing past written reflections. Reflective Practice, 25(6), 826-838. doi: 10.1080/14623943.2024.2406969.
- Lytvynchuk, L., & Okhrimenko, O. (2025). Psychological factors of the formation of ethical competence in the public activity of a doctor. Scientific Perspectives, 11(65), 2430-2436. doi: 10.52058/2708-7530-2025-11(65)-2430-2436.
- Nychkalo, N., & Gutor, L. (2024). Communication aspects in deontological education of medical students in Ukraine: Traditional and digital learning tools. Education: Modern Discourses, 7, 104-113. doi: 10.37472/2617-3107-2024-7-10.
- Ogundiya, O., Rahman, T.J., Valnarov-Boulter, I., & Young, T.M. (2024). Looking back on digital medical education over the last 25 years and looking to the future: Narrative review. Journal of Medical Internet Research, 26, article number e60312. doi: 10.2196/60312.
- Ota, Y., Asada, Y., Kubo, S., Kanno, T., Yagi, M.S., & Matsuyama, Y. (2026). Evaluation of a problem-based learning program’s effect on medical students’ competencies in understanding legal and ethical AI-related issues. JMIR Medical Education, 12, article number e84535. doi: 10.2196/84535.
- Pavliukovych, N., Pavliukovych, O., Korotun, O., & Bilous, V. (2026). The use of virtual patients in medical education: Implementation methodology and effectiveness assessment. Educational Discourses, 1, 55-61. doi: 10.32782/eddiscourses/2026-1-8.
- Polkovnikov, Y.O. (2024). Features of professional culture formation of future dentists at the initial stage of professional training. Perspectives and Innovations of Science, 5(39), 408-418. doi: 10.52058/2786-4952-2024-5(39)-408-418.
- Sadeq, A., et al. (2025). Medical professionalism education: A systematic review of interventions, outcomes, and sustainability. Frontiers in Medicine, 12, article number 1522411. doi: 10.3389/fmed.2025.1522411.
- Sarraf-Yazdi, S., Pisupati, A., Goh, C.K., Ong, Y.T., Toh, Y.R., Goh, S.P.L., & Krishna, L.K.R. (2024). A scoping review and theory-informed conceptual model of professional identity formation in medical education. Medical Education, 58(10), 1151-1165. doi: 10.1111/medu.15399.
- Shah, M.H., Mishra, P., & Smyth, M. (2023). Reflective practices in medical education: Fostering social responsibility and developing students’ social consciousness. Advances in Physiology Education, 47(4), 737-742. doi: 10.1152/advan.00106.2023.
- Simou, E. (2025). The growing importance of soft skills in medical education in the AI era: Balancing humanistic care and artificial intelligence. International Medical Education, 4(4), article number 50. doi: 10.3390/ime4040050.
- Skinner, C., Valentin, K., Davin, L., Leahy, T., & Berlach, L. (2024). Shaping minds and hearts in medical education: Embedding and implementing a personal and professional development curriculum. Medical Teacher, 46(12), 1544-1552. doi: 10.1080/0142159X.2024.2409283.
- Sydoryako, A., & Sydoryako, S. (2023). Features of education of postgraduate physicians in extreme conditions. ScienceRise: Pedagogical Education, 3(54), 32-35. doi: 10.15587/2519-4984.2023.281845.
- Tokumasu, K., Va, P., Obara, H., & Rucker, L. (2024). What medical students and residents learned from reflection through patients’ perspectives: A qualitative study. International Journal of Medical Education, 15, 150-158. doi: 10.5116/ijme.6741.f16c.
- Ursin, F., Müller, R., Funer, F., Liedtke, W., Renz, D., Wiertz, S., & Ranisch, R. (2024). Non-empirical methods for ethics research on digital technologies in medicine, health care and public health: A systematic journal review. Medicine, Health Care and Philosophy, 27, 513-528. doi: 10.1007/s11019-024-10222-x.
- Wei, B., Wei, B., Liu, Y., Wu, Y., Wang, M., Pan, S., & Xu, Y. (2024). Effectiveness of problem-based learning on development of nursing students’ critical thinking: A systematic review and meta-analysis. Nurse Education Today, 133, article number 106051. doi: 10.1016/j.nedt.2023.106051.
- Weidener, L., & Fischer, M. (2023). Teaching AI ethics in medical education: A scoping review of current literature and practices. Perspectives on Medical Education, 12(1), 399-410. doi: 10.5334/pme.954.
- Young, P.D., Papanikitas, A.N., & Spicer, J. (2024). Medical ethics education as translational bioethics. Bioethics, 38(3), 262-269. doi: 10.1111/bioe.13257.
- Zarifsanaiey, N., Farrokhi, M.R., Karimian, Z., Hoseini, S., Chahartangi, F., & Raeisi Shahraki, H. (2024). Lesson learned from assessing teachers’ and students’ perspectives regarding the quality of e-learning in medical education during the pandemic: A mixed-methods study. BMC Medical Education, 24, article number 171. doi: 10.1186/s12909-024-05160-4.
- Zhu, Y., McInnis, B., Punater, T., York, B., & Nebeker, C. (2026). Educating students about digital health research ethics: Curricula review and expert interview study. Journal of Medical Internet Research, 28, article number e82861. doi: 10.2196/82861.